Những rủi ro pháp lý khi ký hợp đồng tặng cho tài sản không đúng cách

Việc tặng cho tài sản – dù là bất động sản như đất đai, nhà ở hay động sản như ô tô, xe máy, tiền bạc… – là một hành vi dân sự phổ biến trong đời sống. Tuy nhiên, không ít trường hợp do thiếu hiểu biết hoặc chủ quan mà người tặng và người được tặng đã thực hiện việc tặng cho tài sản một cách thiếu chặt chẽ, dẫn đến những rủi ro pháp lý nghiêm trọng về sau.

Trong bài viết này, Văn Phòng Công Chứng Trần Hằng sẽ cùng phân tích các rủi ro phổ biến khi ký hợp đồng tặng cho tài sản không đúng cách và cách phòng tránh.

1. Hợp đồng không đúng hình thức – rủi ro mất hiệu lực

Theo Bộ luật Dân sự 2015, đối với tài sản có giá trị lớn – đặc biệt là bất động sản – việc tặng cho bắt buộc phải lập thành văn bản, có công chứng hoặc chứng thực. Nếu không thực hiện đúng hình thức này, hợp đồng sẽ bị tuyên vô hiệu nếu xảy ra tranh chấp.

Ví dụ thực tế: Một người cha tặng đất cho con chỉ bằng giấy viết tay, không công chứng. Sau khi cha mất, các anh chị em khác tranh chấp quyền thừa kế vì không công nhận giấy viết tay đó. Tòa án có thể tuyên hợp đồng vô hiệu do không đúng quy định pháp luật.

Giải pháp: Đối với tài sản như nhà, đất, nên luôn công chứng hợp đồng tại văn phòng công chứng và thực hiện đăng ký sang tên đúng trình tự tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

2. Không rõ ràng về nội dung hợp đồng – dễ phát sinh tranh chấp

Một hợp đồng tặng cho nếu viết sơ sài, không có các điều khoản rõ ràng như: mô tả chi tiết tài sản, quyền và nghĩa vụ của các bên, thời điểm chuyển giao tài sản… thì sẽ dễ dẫn đến hiểu lầm, khiếu nại hoặc tranh chấp.

Rủi ro điển hình:

– Bên nhận hiểu rằng tài sản đã thuộc quyền sở hữu mình, nhưng bên tặng lại chưa giao hoặc muốn đòi lại.

– Không quy định cụ thể ai chịu trách nhiệm về thuế, phí, dẫn đến tranh cãi khi làm thủ tục sang tên.

Giải pháp: Hợp đồng nên được soạn thảo chi tiết và rõ ràng theo mẫu chuẩn hoặc có tư vấn của luật sư/công chứng viên.

3. Tài sản đang bị kê biên hoặc có tranh chấp – hợp đồng bị vô hiệu

Nhiều người không kiểm tra kỹ tình trạng pháp lý của tài sản trước khi thực hiện hợp đồng tặng cho. Nếu tài sản đang:

– Bị kê biên để thi hành án,

– Đang thế chấp ngân hàng,

– Hoặc đang tranh chấp quyền sở hữu với bên thứ ba…

thì việc tặng cho sẽ không thể thực hiện hợp pháp, hoặc nếu cố tình làm, hợp đồng có thể bị vô hiệu và các bên phải bồi thường thiệt hại.

Giải pháp: Trước khi ký hợp đồng, cần kiểm tra kỹ tình trạng pháp lý của tài sản (qua phòng công chứng, văn phòng đăng ký đất đai hoặc cơ quan có thẩm quyền).

4. Hợp đồng bị coi là giả tạo để trốn thuế

Một số trường hợp, người dân cố tình “ngụy trang” giao dịch mua bán dưới dạng tặng cho để giảm số tiền thuế phải nộp, đặc biệt là trong giao dịch nhà đất. Đây là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng.

Rủi ro:

– Bị cơ quan thuế hoặc tòa án xác minh là hợp đồng giả tạo → hợp đồng bị vô hiệu.

– Phải nộp lại thuế theo đúng bản chất của giao dịch, cộng thêm phạt vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự nếu có dấu hiệu gian lận thuế.

Giải pháp: Luôn trung thực trong việc khai báo bản chất giao dịch. Nếu là mua bán, cần khai đúng và thực hiện nghĩa vụ tài chính đầy đủ theo quy định.

5. Người tặng không đủ năng lực hành vi dân sự – hợp đồng vô hiệu

Pháp luật quy định: người ký hợp đồng phải có năng lực hành vi dân sự đầy đủ, tức là người đủ tuổi, minh mẫn, có khả năng nhận thức và làm chủ hành vi. Trong một số trường hợp như:

– Người tặng cao tuổi, mắc bệnh mất trí nhớ,

– Hoặc bị tâm thần, hạn chế năng lực hành vi…

thì nếu ký hợp đồng tặng cho mà không có giám định hoặc đại diện hợp pháp, hợp đồng có thể bị người thân khiếu nại và bị tòa án tuyên vô hiệu.

Giải pháp:

– Nên thực hiện giám định y tế năng lực hành vi dân sự nếu bên tặng đã lớn tuổi hoặc có dấu hiệu không minh mẫn.

– Có thể mời người làm chứng hoặc video ghi hình quá trình ký kết.

6. Không làm thủ tục sang tên – tài sản vẫn chưa được chuyển giao hợp pháp

Nhiều người nghĩ rằng chỉ cần có hợp đồng tặng cho là đủ, nhưng chưa làm thủ tục sang tên thì quyền sở hữu vẫn thuộc về bên tặng. Điều này dẫn đến rủi ro:

– Người tặng chết đột ngột → tài sản bị phân chia theo di sản, không còn thuộc về người được tặng.

– Bên tặng thay đổi ý định, hoặc tài sản bị người khác chiếm đoạt…

Giải pháp: Sau khi ký hợp đồng công chứng, cần ngay lập tức thực hiện thủ tục đăng ký sang tên (nhà đất, ô tô, tài sản khác) theo quy định pháp luật.

7. Không lưu giữ hợp đồng, hồ sơ – mất căn cứ bảo vệ quyền lợi

Một số người ký hợp đồng tặng cho rồi… không giữ bản gốc, hoặc thất lạc hồ sơ. Khi phát sinh tranh chấp, không có giấy tờ để chứng minh quyền lợi của mình. Đây là rủi ro thường gặp, nhất là với các hợp đồng được lập nhiều năm trước.

Giải pháp: Luôn giữ bản gốc hợp đồng có công chứng, cùng toàn bộ hồ sơ liên quan (CMND, sổ đỏ, biên lai thuế, giấy hẹn sang tên…). Có thể sao lưu bản mềm, lưu tại nơi an toàn hoặc gửi luật sư/nhân sự tin cậy cất giữ.

Xem thêm:

Tặng cho đất đai, nhà ở, xe ô tô… cần chú ý gì trong hợp đồng?

Hợp đồng tặng cho tài sản có thể hủy bỏ sau khi đã ký không?

Việc tặng cho tài sản – dù là hành vi mang tính thiện chí – vẫn cần được thực hiện nghiêm túc và đúng quy định pháp luật để tránh những rắc rối pháp lý không đáng có. Hợp đồng tặng cho không đơn thuần là một tờ giấy, mà là văn bản pháp lý xác định quyền sở hữu của người nhận. Do đó, bất kỳ sự cẩu thả hay thiếu hiểu biết nào trong quá trình lập và ký hợp đồng đều có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng như mất tài sản, tranh chấp, kiện tụng, hoặc bị phạt.