Người giám hộ có được quyền công chứng văn bản từ chối nhận di sản thay người được giám hộ không?

Việc nhận hay từ chối di sản là quyền cá nhân rất quan trọng, mang tính chất dân sự và tài sản. Tuy nhiên, khi người được hưởng di sản không đủ năng lực hành vi dân sự hoặc bị hạn chế năng lực, thì quyền định đoạt này có thể phải thông qua người giám hộ.

Bài viết dưới đây, Văn Phòng Công Chứng Trần Hằng sẽ phân tích rõ vấn đề này dưới góc nhìn pháp luật hiện hành tại Việt Nam.

Xem thêm:

Thời hiệu và hiệu lực pháp lý của việc công chứng văn bản từ chối nhận di sản

Công chứng văn bản từ chối nhận di sản khi di chúc không rõ ràng hoặc bị tranh chấp

1. Căn cứ pháp lý về quyền từ chối nhận di sản

Theo Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015, người thừa kế có quyền nhận hoặc từ chối nhận di sản. Việc từ chối này phải được lập thành văn bản, được công chứng hoặc chứng thực theo quy định pháp luật.

Tuy nhiên, pháp luật cũng quy định rằng việc từ chối di sản không được nhằm trốn tránh nghĩa vụ tài sản của người từ chối và phải được thực hiện trong thời hạn 6 tháng kể từ ngày mở thừa kế.

2. Khi nào cần người giám hộ?

Người giám hộ là người đại diện cho cá nhân không có năng lực hành vi dân sự hoặc bị hạn chế năng lực hành vi dân sự. Căn cứ Điều 58 Bộ luật Dân sự 2015, những người cần có người giám hộ bao gồm:

– Người chưa thành niên không còn cha mẹ hoặc cha mẹ đều mất năng lực hành vi dân sự, bị hạn chế năng lực hoặc không đủ điều kiện chăm sóc con.

– Người mất năng lực hành vi dân sự.

– Người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi (có quyết định của Tòa án).

Trong các trường hợp này, người giám hộ sẽ đại diện cho người được giám hộ trong việc thực hiện các giao dịch dân sự hoặc các hành vi pháp lý khác nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của họ.

3. Người giám hộ có được phép từ chối di sản thay người được giám hộ?

Trường hợp 1: Người giám hộ của người chưa thành niên

Người giám hộ có thể thay mặt người chưa thành niên từ chối di sản. Tuy nhiên, theo khoản 3 Điều 587 Bộ luật Dân sự 2015, người giám hộ không được thực hiện giao dịch dân sự liên quan đến tài sản của người được giám hộ nếu không có sự đồng ý của cơ quan có thẩm quyền.

Như vậy, để công chứng văn bản từ chối nhận di sản cho người chưa thành niên, người giám hộ cần có văn bản chấp thuận của Ủy ban nhân dân cấp xã nơi cư trú hoặc quyết định của Tòa án, tùy theo giá trị tài sản và tính chất của di sản.

Trường hợp 2: Người giám hộ của người mất năng lực hành vi dân sự

Theo quy định tại Điều 47 và Điều 48 Luật Công chứng 2014, người mất năng lực hành vi dân sự sẽ không thể tự mình ký văn bản. Do đó, người giám hộ sẽ đại diện cho họ. Tuy nhiên, việc từ chối nhận di sản là một hành vi có thể làm giảm quyền lợi của người được giám hộ, nên bắt buộc phải có sự chấp thuận của Tòa án để đảm bảo việc từ chối là hợp pháp và vì lợi ích của người được giám hộ.

Trường hợp 3: Người giám hộ của người bị hạn chế năng lực hành vi dân sự

Với trường hợp này, người được giám hộ vẫn có thể tự mình thực hiện một số giao dịch dân sự nếu được pháp luật cho phép. Tuy nhiên, khi liên quan đến việc từ chối nhận di sản – có thể làm mất quyền tài sản – người giám hộ cũng không thể tự ý quyết định mà phải có sự đồng ý bằng văn bản của Tòa án hoặc Ủy ban nhân dân có thẩm quyền.

4. Yêu cầu công chứng văn bản từ chối nhận di sản trong trường hợp có người giám hộ

Để thực hiện thủ tục công chứng văn bản từ chối nhận di sản thay cho người được giám hộ, người giám hộ cần chuẩn bị:

– Giấy tờ chứng minh mối quan hệ giám hộ (quyết định của Tòa án hoặc UBND).

– Giấy tờ tùy thân của người giám hộ.

– Giấy khai sinh, giấy tờ cá nhân của người được giám hộ.

– Văn bản chấp thuận của cơ quan có thẩm quyền (UBND cấp xã hoặc Tòa án).

– Văn bản từ chối nhận di sản do người giám hộ ký thay người được giám hộ.

– Giấy chứng tử của người để lại di sản.

– Các giấy tờ chứng minh quyền thừa kế: di chúc, giấy tờ xác nhận quan hệ thân nhân.

Cơ quan công chứng sẽ từ chối nếu không có đầy đủ giấy tờ pháp lý hoặc có nghi ngờ về việc xâm phạm quyền lợi người được giám hộ.

5. Những lưu ý pháp lý khi người giám hộ thay mặt từ chối di sản

– Việc từ chối phải vì lợi ích của người được giám hộ, không vì mục đích cá nhân của người giám hộ.

– Người giám hộ không được trục lợi từ việc từ chối di sản.

– Nếu có dấu hiệu lợi dụng vị trí giám hộ để chiếm đoạt tài sản, có thể bị truy cứu trách nhiệm dân sự hoặc hình sự.

Người giám hộ có thể công chứng văn bản từ chối nhận di sản thay người được giám hộ, nhưng phải tuân thủ nghiêm ngặt các điều kiện pháp lý như: có sự chấp thuận của cơ quan có thẩm quyền, đảm bảo hành vi từ chối là vì quyền lợi người được giám hộ, và không vi phạm pháp luật.

Việc công chứng văn bản từ chối di sản trong trường hợp có người giám hộ là một vấn đề phức tạp, cần được xem xét cẩn trọng. Để đảm bảo quyền lợi hợp pháp của tất cả các bên, người giám hộ nên tham khảo ý kiến luật sư hoặc cơ quan công chứng chuyên nghiệp trước khi thực hiện.