Cách xử lý khi phát hiện hợp đồng mua bán tài sản chưa được công chứng

Trong các giao dịch dân sự, đặc biệt là những hợp đồng liên quan đến mua bán tài sản có giá trị lớn như bất động sản, xe ô tô, hay các tài sản phải đăng ký quyền sở hữu, việc công chứng hợp đồng là bước cực kỳ quan trọng. 

Điều này dẫn đến nhiều rủi ro pháp lý, thậm chí có thể khiến hợp đồng vô hiệu. Vậy khi phát hiện hợp đồng mua bán tài sản chưa được công chứng, cần phải xử lý như thế nào? Bài viết dưới đây, Văn Phòng Công Chứng Đại Việt sẽ phân tích chi tiết.

1. Vì sao hợp đồng mua bán tài sản cần phải công chứng?

Theo quy định tại Bộ luật Dân sự 2015 và Luật Công chứng 2014, một số loại tài sản bắt buộc phải công chứng hợp đồng khi mua bán, ví dụ:

– Bất động sản: mua bán nhà đất, căn hộ chung cư, quyền sử dụng đất.

– Tài sản phải đăng ký quyền sở hữu: xe ô tô, tàu thuyền, máy bay…

– Các loại hợp đồng khác mà pháp luật yêu cầu.

Việc công chứng không chỉ là thủ tục hành chính mà còn có ý nghĩa:

– Xác thực tính hợp pháp của hợp đồng: đảm bảo các bên ký kết hoàn toàn tự nguyện, minh bạch.

– Hạn chế tranh chấp: nội dung hợp đồng được công chứng viên thẩm định, giảm nguy cơ vô hiệu.

– Bảo vệ quyền lợi của các bên: hợp đồng công chứng có giá trị pháp lý cao, được cơ quan nhà nước công nhận.

Nếu hợp đồng chưa được công chứng, về nguyên tắc, có thể bị tuyên vô hiệu khi có tranh chấp.

2. Hệ quả pháp lý khi hợp đồng mua bán chưa công chứng

Khi phát hiện hợp đồng mua bán tài sản chưa được công chứng, cần hiểu rõ những rủi ro pháp lý có thể phát sinh:

– Hợp đồng vô hiệu: theo Điều 117 Bộ luật Dân sự, nếu không tuân thủ điều kiện về hình thức (công chứng, chứng thực khi luật bắt buộc) thì hợp đồng có thể bị tuyên vô hiệu.

– Mất quyền lợi: bên mua có thể đã trả tiền nhưng chưa được công nhận quyền sở hữu, dễ bị rủi ro khi bên bán chuyển nhượng cho người khác.

– Khó khăn trong tranh chấp: khi ra tòa, hợp đồng viết tay không có công chứng thường không đủ giá trị pháp lý để bảo vệ bên bị thiệt hại.

Như vậy, việc để hợp đồng chưa công chứng là lỗ hổng pháp lý rất lớn, có thể dẫn đến tranh chấp kéo dài.

3. Cách xử lý khi phát hiện hợp đồng chưa công chứng

Nếu đã ký kết hợp đồng mua bán tài sản nhưng phát hiện chưa công chứng, các bên cần nhanh chóng thực hiện các bước xử lý sau:

3.1. Kiểm tra loại tài sản giao dịch

Trước hết, cần xác định tài sản đang giao dịch có thuộc nhóm bắt buộc phải công chứng hay không.

– Nếu là bất động sản, xe ô tô, hoặc tài sản phải đăng ký quyền sở hữu: bắt buộc phải công chứng.

– Nếu là tài sản thông thường (đồ dùng, hàng hóa nhỏ lẻ): hợp đồng không công chứng vẫn có giá trị pháp lý.

3.2. Thỏa thuận lại giữa các bên để tiến hành công chứng

Nếu hợp đồng cần công chứng nhưng chưa làm, các bên có thể cùng nhau đến văn phòng công chứng để ký kết lại hợp đồng dưới sự chứng nhận của công chứng viên.

Trong trường hợp hợp đồng cũ đã ký, hai bên có thể lập hợp đồng bổ sung hoặc hợp đồng mới và yêu cầu công chứng. Đây là cách xử lý an toàn nhất, tránh được rủi ro về sau.

3.3. Yêu cầu tòa án công nhận hiệu lực hợp đồng

Trong một số trường hợp, nếu hợp đồng đã thực hiện một phần hoặc toàn bộ (ví dụ bên mua đã thanh toán, đã nhận bàn giao tài sản), tòa án có thể xem xét công nhận hiệu lực hợp đồng nhằm bảo vệ quyền lợi của các bên.

Tuy nhiên, việc này cần chứng minh rõ ràng rằng:

– Hai bên ký kết hoàn toàn tự nguyện.

– Nội dung hợp đồng không vi phạm pháp luật.

– Tài sản giao dịch là hợp pháp.

3.4. Trường hợp không thể công chứng lại

Nếu một bên không hợp tác hoặc từ chối đi công chứng lại, bên còn lại có thể:

– Khởi kiện ra tòa án yêu cầu tuyên bố hợp đồng vô hiệu và hoàn trả lại tình trạng ban đầu.

– Yêu cầu bồi thường thiệt hại nếu chứng minh được hành vi của bên kia gây tổn thất.

4. Lời khuyên để hạn chế rủi ro

Để tránh tình huống ký hợp đồng chưa công chứng dẫn đến tranh chấp, bạn cần lưu ý:

– Luôn tìm hiểu quy định pháp luật trước khi ký hợp đồng mua bán tài sản, đặc biệt là tài sản lớn.

– Thực hiện công chứng ngay từ đầu tại văn phòng công chứng uy tín.

– Không giao tiền hoặc bàn giao tài sản khi hợp đồng chưa có công chứng (nếu pháp luật yêu cầu).

– Nhờ luật sư tư vấn để đảm bảo an toàn pháp lý trong các giao dịch quan trọng.

Hợp đồng mua bán tài sản chưa được công chứng tiềm ẩn rất nhiều rủi ro pháp lý, có thể khiến hợp đồng vô hiệu và gây thiệt hại nghiêm trọng cho các bên. Do đó, khi phát hiện vấn đề này, việc quan trọng nhất là nhanh chóng thỏa thuận để tiến hành công chứng lại, hoặc yêu cầu tòa án bảo vệ quyền lợi.

Để đảm bảo an toàn, người tham gia giao dịch nên thực hiện công chứng ngay từ đầu, đồng thời tham khảo ý kiến luật sư trước khi ký kết. Đây là cách tốt nhất để phòng ngừa tranh chấp và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.